فتق دیسک کمر | علائم، علت، درمان بدون جراحی و زندگی با دیسک کمر

فتق دیسک کمر چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

ستون فقرات از چندین مهره استخوانی تشکیل شده که بین هر دو مهره، دیسک بین‌مهره‌ای مانند یک بالشتک نرم قرار دارد.
این دیسک‌ها از دو بخش ساخته شده‌اند:

• حلقه خارجی (Annulus Fibrosus): لایه‌ای محکم از بافت فیبری که دیسک را نگه می‌دارد.

• هسته ژله‌ای مرکزی (Nucleus Pulposus): بخش نرم و مرطوب که شوک و فشار را جذب می‌کند.

وقتی به دلایل مختلف این حلقه خارجی ضعیف یا پاره می‌شود،
بخشی از هسته ژله‌ای از داخل بیرون می‌زند و به عصب‌های اطراف ستون فقرات فشار می‌آورد.
به این وضعیت، فتق دیسک کمر (Herniated Lumbar Disc) یا همان بیرون‌زدگی دیسک کمر گفته می‌شود.

فرق فتق دیسک با دیسک خفیف

در «دیسک خفیف» فقط دیواره خارجی کمی برآمده می‌شود اما پاره نمی‌گردد.
در «فتق دیسک»، پارگی کامل رخ داده و ماده ژله‌ای از دیواره خارج می‌شود —
همین بیرون‌زدگی است که باعث فشار مستقیم به ریشه‌ی عصب و بروز درد شدید، بی‌حسی یا گزگز پا می‌شود.

چرا این اتفاق می‌افتد؟

فتق دیسک نتیجه‌ی ترکیب چند عامل مکانیکی و بیولوژیکی است:

1. افزایش سن: با بالا رفتن سن، دیسک آب خود را از دست می‌دهد و خاصیت ارتجاعی‌اش کم می‌شود.

2. نشستن یا ایستادن طولانی با وضعیت غلط: فشار مداوم روی مهره‌ها باعث آسیب تدریجی دیواره دیسک می‌شود.

3. بلند کردن اجسام سنگین با خم شدن از کمر: باعث افزایش ناگهانی فشار در ناحیه کمری می‌شود.

4. چاقی و ضعف عضلات مرکزی (Core): این دو عامل فشار مکانیکی مداوم بر دیسک‌ها وارد می‌کنند.

5. ضربه یا حرکات ناگهانی: سقوط، چرخش ناگهانی یا تمرینات سنگین ورزشی می‌تواند موجب پارگی شود.

ناحیه‌های درگیر در ستون فقرات

بیرون‌زدگی دیسک می‌تواند در هر ناحیه‌ای از ستون فقرات رخ دهد،
اما ناحیه کمری (L4-L5 و L5-S1) بیشترین شیوع را دارد؛ چون وزن بدن بیشتر روی این قسمت‌ها متمرکز است.
فشار روی این نواحی اغلب باعث درد تیرکشنده از کمر به پا (سیاتیک) می‌شود.

علت‌های اصلی بیرون‌زدگی دیسک کمر

فتق یا بیرون‌زدگی دیسک نتیجه‌ی آسیب تدریجی به ساختار فیبری دیسک است.
این آسیب معمولاً در اثر ترکیبی از فرسایش بافتی، فشار مکانیکی و ضعف عضلانی ایجاد می‌شود.
در واقع، بیرون‌زدگی دیسک به‌ندرت ناگهانی اتفاق می‌افتد؛ اغلب سال‌ها قبل از بروز درد، دیسک‌ها به‌آرامی ضعیف شده‌اند.

۱. افزایش سن و فرسودگی دیسک‌ها

با بالا رفتن سن، محتوای آب در دیسک‌های بین‌مهره‌ای کاهش می‌یابد.
دیسک خشک‌تر و شکننده‌تر می‌شود، خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهد و در برابر فشارها مقاومت کمتری دارد.
به همین دلیل، فتق دیسک در سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی شایع‌تر است.

۲. حرکات نادرست و فشارهای مکرر

نشستن طولانی با وضعیت غلط (مثلاً قوز کردن روی میز کار)،
بلند کردن اجسام با خم شدن از کمر، یا چرخش ناگهانی تنه هنگام حمل وسیله سنگین
از مهم‌ترین علل مکانیکی آسیب به دیسک هستند.
این حرکات باعث افزایش ناگهانی فشار داخل دیسک و پارگی لایه بیرونی آن می‌شوند.

۳. ضعف عضلات مرکزی (Core Muscles)

عضلات شکم، پشت و لگن وظیفه‌ی اصلی در حمایت از ستون فقرات را بر عهده دارند.
وقتی این عضلات ضعیف باشند، بار مکانیکی مستقیم به دیسک‌ها منتقل می‌شود و احتمال بیرون‌زدگی افزایش می‌یابد.
بی‌تحرکی طولانی، کارهای اداری یا نشستن زیاد عامل اصلی ضعف این عضلات است.

۴. اضافه وزن و چاقی

افزایش وزن به‌ویژه در ناحیه شکم، باعث افزایش قوس کمری (لوردوز) و فشار مزمن روی دیسک‌ها می‌شود.
چربی احشایی در شکم هم موجب التهاب سیستمیک در بدن شده و ترمیم بافت‌های بین‌مهره‌ای را مختل می‌کند.

۵. ضربه‌ها و آسیب‌های ناگهانی

سقوط، تصادف، بلند کردن ناگهانی بار سنگین یا چرخش سریع بدن در ورزش
می‌تواند باعث پارگی آنی حلقه بیرونی دیسک و فتق حاد شود.

۶. عوامل ژنتیکی

در برخی خانواده‌ها، ساختار بافت کلاژن دیسک ضعیف‌تر است.
مطالعات نشان داده‌اند که جهش‌های ژنی مرتبط با کلاژن نوع IX و نوع XI،
احتمال فتق دیسک را تا دو برابر افزایش می‌دهد.

۷. سیگار و کمبود اکسیژن‌رسانی

نیکوتین باعث کاهش خون‌رسانی به دیسک‌ها می‌شود.
در نتیجه مواد غذایی و اکسیژن کمتری به بافت بین‌مهره‌ای می‌رسد و روند تخریب دیسک تسریع می‌شود.

۸. شغل و سبک زندگی

رانندگان، کارگران ساختمانی، کارمندان پشت‌میزنشین و ورزشکاران سنگین‌کار (مثل وزنه‌برداران)
به‌دلیل وضعیت بدنی تکراری و فشارهای مکانیکی، در معرض بیشترین خطر قرار دارند.

علائم فتق دیسک کمر و تفاوت آن با سایر دردهای کمری

بیرون‌زدگی دیسک معمولاً با درد ساده‌ی کمر شروع می‌شود،اما به‌مرور علائم عصبی خاصی ظاهر می‌شود که نشان می‌دهد عصب تحت فشار قرار گرفته است.
شناخت دقیق این نشانه‌ها به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از آسیب دائمی کمک می‌کند.

۱. درد تیرکشنده از کمر به پا (درد سیاتیک)

شایع‌ترین علامت فتق دیسک کمر است.
درد از ناحیه کمر شروع می‌شود و در مسیر عصب سیاتیک تا باسن، پشت ران، ساق و گاهی تا انگشتان پا ادامه پیدا می‌کند.
این درد معمولاً تیرکشنده، سوزشی یا همراه با شوک الکتریکی است.

تفاوت با درد عضلانی:
درد عضلانی فقط در ناحیه کمر احساس می‌شود و معمولاً با استراحت یا ماساژ بهبود می‌یابد،
اما درد ناشی از فتق دیسک در پاها منتشر می‌شود و با نشستن یا سرفه بدتر می‌شود.

۲. بی‌حسی یا گزگز در پاها

وقتی عصب درگیر فشار دیسک می‌شود، انتقال پیام عصبی مختل می‌گردد.
در نتیجه، بیمار احساس گزگز، مورمور یا بی‌حسی در ساق یا کف پا دارد.
در موارد پیشرفته، این حس ممکن است مداوم و آزاردهنده شود.

۳. ضعف عضلات پا

اگر فتق روی ریشه‌های عصبی فشار زیادی وارد کند، قدرت عضلات کاهش می‌یابد.
مثلاً بیمار ممکن است نتواند روی پاشنه راه برود (درگیری L5) یا روی پنجه بایستد (درگیری S1).
در صورت بروز این علامت باید سریع به متخصص مراجعه شود، چون ممکن است نشان‌دهنده‌ی آسیب عصبی جدی باشد.

۴. درد در هنگام نشستن یا خم شدن

در وضعیت نشسته، فشار داخل دیسک ۳۰ تا ۵۰ درصد افزایش می‌یابد.
بنابراین، بیماران دچار فتق دیسک هنگام نشستن طولانی یا خم شدن برای برداشتن اجسام،
افزایش درد واضحی را حس می‌کنند.

۵. اسپاسم و گرفتگی عضلات

بدن به‌طور طبیعی برای محافظت از عصب، عضلات اطراف مهره‌ها را منقبض می‌کند.
این انقباض محافظتی باعث خشکی و گرفتگی در ناحیه کمر می‌شود که معمولاً در صبح یا بعد از فعالیت بیشتر است.

۶. درد شبانه و بی‌خوابی

به‌دلیل تحریک مداوم عصب و التهاب، درد دیسک معمولاً شب‌ها هنگام استراحت شدیدتر می‌شود.
قرار دادن بالش زیر زانو در هنگام خواب به کاهش فشار کمک می‌کند.

تشخیص فتق دیسک کمر

تشخیص درست، پایه‌ی درمان موفق فتق دیسک است. بسیاری از بیماران به‌اشتباه تصور می‌کنند هر درد کمری نشانه‌ی دیسک است، در حالی‌که در نیمی از موارد، منبع درد عضلانی یا مفصلی است. پزشک برای اطمینان از وجود فتق، چند مرحله تشخیصی را طی می‌کند:

بیشتر بخوانید: تشخیص دیسک کمر

۱. معاینه فیزیکی و شرح حال دقیق

پزشک در اولین گام، از بیمار درباره نوع درد، محل آن و زمان بروزش سؤال می‌کند.
سپس چند تست ساده انجام می‌دهد تا مشخص شود آیا عصب تحت فشار است یا خیر.

• تست بلند کردن پا (Straight Leg Raise / Lasegue Test):
  بیمار در حالت درازکش، پای خود را صاف بالا می‌برد.
  اگر درد از کمر به پا تیر بکشد، نشانه‌ی درگیری ریشه‌ی عصبی (به‌ویژه عصب سیاتیک) است.

• بررسی حس و قدرت عضلانی:
  پزشک میزان قدرت عضلات ساق و پنجه پا را می‌سنجد تا ببیند کدام ریشه عصبی درگیر است (مثلاً L4، L5 یا S1).

• تست رفلکس‌ها:
  در صورت درگیری عصب، رفلکس زانو یا مچ پا کاهش پیدا می‌کند.

۲. تصویربرداری (Imaging)

در صورت وجود علائم عصبی، پزشک درخواست تصویربرداری می‌دهد تا شدت و محل دقیق بیرون‌زدگی مشخص شود:

• MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی):
  دقیق‌ترین روش برای تشخیص فتق دیسک است.
  MRI نشان می‌دهد کدام دیسک پاره شده، چه مقدار از ماده ژله‌ای بیرون زده و به کدام عصب فشار می‌آورد.
  معمولاً فتق در سطوح L4–L5 یا L5–S1 دیده می‌شود.

• CT Scan (سی‌تی‌اسکن):
  برای بررسی استخوان‌ها و ساختار کانال نخاعی مفید است،
  اما قدرت تفکیک بافت نرم در آن از MRI کمتر است.

• رادیوگرافی ساده (X-ray):
  فتق دیسک را به‌طور مستقیم نشان نمی‌دهد،
  ولی به شناسایی مشکلات استخوانی مانند تنگی کانال یا لغزش مهره کمک می‌کند.

۳. تست عصب و عضله (EMG / Nerve Conduction Study)

در مواردی که تشخیص بین فتق دیسک، نوروپاتی یا آسیب عضلانی دشوار باشد،
پزشک از نوار عصب و عضله (EMG) استفاده می‌کند.
این تست نشان می‌دهد که آیا مسیر هدایت عصبی مختل شده و کدام ریشه عصبی آسیب دیده است.

۴. طبقه‌بندی شدت فتق دیسک

پزشکان فتق را بر اساس میزان بیرون‌زدگی به چند سطح تقسیم می‌کنند:

درمان‌های غیرجراحی فتق دیسک کمر

حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از مبتلایان به فتق دیسک کمر بدون نیاز به جراحی درمان می‌شوند.
هدف درمان‌های غیرجراحی، کاهش التهاب و درد، بازگرداندن تحرک طبیعی بدن و جلوگیری از پیشرفت آسیب است.
این درمان‌ها معمولاً به‌صورت ترکیبی انجام می‌شوند تا اثر هم‌افزایی داشته باشند.

مطالعه بیشتر : دیسک کمر

۱. استراحت نسبی و اصلاح سبک زندگی

در مراحل اولیه، استراحت کوتاه‌مدت (۱ تا ۳ روز) برای کاهش التهاب مفید است، اما استراحت طولانی باعث ضعف عضلات و کند شدن ترمیم می‌شود.
نکات مهم:

• از نشستن طولانی‌مدت (بیش از ۳۰ دقیقه) پرهیز کنید.

• از خم شدن ناگهانی یا بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید.

• از تشک طبی با سفتی متوسط استفاده کنید.

• خوابیدن به پهلوی مخالف درد با بالش بین زانوها توصیه می‌شود.

۲. دارودرمانی (Medication Therapy)

پزشک برای کاهش درد و التهاب از داروهای زیر استفاده می‌کند:

• NSAIDs: ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک

• شل‌کننده‌های عضلانی: برای رفع اسپاسم عضلات اطراف مهره‌ها

• داروهای ضد درد عصبی: مانند گاباپنتین یا پره‌گابالین در موارد درد سیاتیک

• تزریق اپیدورال استروئید: در صورت التهاب شدید و مقاومت به درمان خوراکی

این داروها التهاب را کنترل می‌کنند اما علت فتق را درمان نمی‌کنند،
بنابراین باید هم‌زمان با فیزیوتراپی و تمرین درمانی استفاده شوند.

۳. فیزیوتراپی تخصصی

فیزیوتراپی اساس درمان غیرجراحی است.
با تکنیک‌های فیزیکی و تمرینی به بدن کمک می‌کند تا فشار از روی عصب برداشته شود.

روش‌های رایج در فیزیوتراپی:

• کشش ستون فقرات (Traction): برای کاهش فشار از روی دیسک.

• اولتراسوند تراپی: برای افزایش خون‌رسانی و کاهش التهاب.

• الکتروتراپی (TENS): ارسال پالس‌های الکتریکی برای تسکین درد عصبی.

• لیزر تراپی کم‌توان: برای تحریک ترمیم بافت.

• درمان دستی (Manual Therapy): شامل ماساژ و آزادسازی بافت نرم.

درمانگر معمولاً بعد از ۸ تا ۱۲ جلسه ارزیابی مجدد انجام می‌دهد تا روند بهبود مشخص شود.

۴. ورزش‌های اصلاحی و تمرینات توان‌بخشی

تمرین‌های کششی و تقویتی به بازسازی عضلات نگهدارنده ستون فقرات کمک می‌کنند.
حرکات معمول شامل:

• کشش زانو به سینه

• پل باسن (Bridge)

• حرکت گربه–شتر (Cat–Camel)

• کشش همسترینگ

انجام روزانه این حرکات باعث بهبود انعطاف‌پذیری و کاهش احتمال عود فتق می‌شود.

۵. گرما و سرما درمانی

• در مراحل حاد: کمپرس سرد برای کاهش التهاب.

• در مراحل مزمن: کمپرس گرم یا مادون‌قرمز برای افزایش جریان خون و رفع اسپاسم عضلات.

۶. درمان با کمربند پلاتینر (Platiner Therapy Belt)

درمان فیزیوتراپی در خانه با فناوری UIC (Ultrasound + Infrared + Clock Pulse) . برای خرید کمربند پلاتینر از طریق نمایندگی اقدام کنید.

اولتراسوند:
امواج صوتی عمقی با افزایش جریان خون به بافت دیسک و عضله، التهاب را کاهش می‌دهند.

مادون‌قرمز:
گرمای عمیق ایجاد کرده، عضلات سفت را شل می‌کند و درد عصبی را کاهش می‌دهد.

پالس الکتریکی (Clock Pulse):
تحریک عصبی–عضلانی مشابه TENS که باعث آزادسازی اندورفین و کاهش اسپاسم می‌شود.

مزایا:

• کاهش تدریجی درد و گرفتگی عضلات

• تقویت خون‌رسانی در ناحیه آسیب‌دیده

• استفاده آسان در منزل بدون نیاز به کلینیک

• مناسب برای فاز مزمن یا نگهدارنده درمان

بیشتر بخوانید: درد پا از زانو به پایین

درمان خانگی و مراقبت در منزل برای فتق دیسک کمر

درمان خانگی به‌معنای بی‌اهمیت بودن بیماری نیست؛ بلکه روشی برای کاهش علائم و کمک به ترمیم طبیعی بدن است.
هدف، کاهش التهاب، تقویت عضلات نگهدارنده‌ی ستون فقرات و اصلاح وضعیت بدن است تا فشار از روی دیسک آسیب‌دیده برداشته شود.

۱. اصلاح نحوه نشستن، ایستادن و خوابیدن

نشستن:

• همیشه پشت را صاف نگه دارید و شانه‌ها را عقب ببرید.

• از صندلی با پشتی سفت و تکیه‌گاه کمری استفاده کنید.

• پاها باید کاملاً روی زمین قرار بگیرند.

ایستادن:

• وزن بدن را بین دو پا تقسیم کنید.

• از ایستادن طولانی خودداری کرده و هر ۳۰ دقیقه کمی حرکت کنید.

خوابیدن:

• بهترین حالت، خوابیدن به پهلو با زانوهای کمی خم‌شده است.

• گذاشتن بالش بین زانوها باعث کاهش فشار روی مهره‌ها می‌شود.

• استفاده از تشک با سفتی متوسط توصیه می‌شود.

۲. تمرینات کششی ساده در منزل

کشش زانو به سینه (Knee to Chest Stretch):
در حالت درازکش، یکی از زانوها را به سمت سینه بکشید و ۲۰ ثانیه نگه دارید، سپس پا را عوض کنید.

پل باسن (Bridge Exercise):
به پشت بخوابید، زانوها را خم کنید و لگن را به آرامی بالا بیاورید تا بدن خط مستقیمی تشکیل دهد.

حرکت گربه–شتر (Cat–Camel Stretch):
روی چهار دست‌و‌پا قرار بگیرید، پشت را به بالا و پایین خم کنید تا فشار از روی مهره‌ها برداشته شود.

۳. استفاده از گرما و سرما

• در درد حاد یا التهاب تازه: کمپرس سرد (۱۵ دقیقه) برای کاهش التهاب.

• در درد مزمن یا خشکی عضلات: کمپرس گرم یا بالش حرارتی برای شل شدن عضلات.

• بهتر است بین هر نوبت، حداقل یک ساعت فاصله باشد.

۴. تغذیه مناسب و کنترل وزن

غذاهای ضدالتهاب مانند ماهی‌های چرب، سبزیجات سبز، زردچوبه، زنجبیل و غلات کامل به بهبود بافت و کاهش درد کمک می‌کنند.
همچنین کاهش وزن (به‌ویژه چربی شکمی) فشار روی ستون فقرات را کم می‌کند.

پیشگیری از عود فتق دیسک کمر

درمان فتق دیسک فقط پایان درد نیست؛ بلکه آغاز مراقبت مادام‌العمر از ستون فقراته.
اگر سبک زندگی و وضعیت بدنی اصلاح نشه، احتمال بازگشت فتق در همان ناحیه یا دیسک‌های مجاور بسیار بالاست.

۱. تقویت عضلات مرکزی (Core Strengthening)

عضلات شکم، کمر و لگن مثل ستون نگهدارنده برای مهره‌ها عمل می‌کنن.
تمرین‌هایی مثل پل باسن، پلانک، و حرکت گربه–شتر باعث استحکام این عضلات و کاهش فشار بر دیسک‌ها می‌شن.

۲. نحوه‌ی صحیح بلند کردن اجسام

• یکی از اصلی‌ترین دلایل عود فتق، خم شدن نادرست برای بلند کردن وسایل روزمره‌ست.
  همیشه زانوها را خم کنید،
• کمر را صاف نگه دارید،
•  جسم را نزدیک بدن بلند کنید.

۳. رعایت ارگونومی در محیط کار

• از صندلی دارای پشتی کمری استفاده کنید.

• صفحه‌نمایش باید هم‌سطح چشم باشد تا قوز نکنید.

• هر ۳۰ دقیقه یک‌بار از صندلی بلند شوید و چند قدم راه بروید.

اگر کارتان ایستاده است (مثل آرایشگر یا جراح)، هر چند دقیقه یک پا را روی زیرپایی بگذارید تا فشار از روی کمر برداشته شود.

۴. حفظ وزن ایده‌آل

هر کیلوگرم وزن اضافی، فشاری چندبرابر روی ستون فقرات ایجاد می‌کند.
کاهش وزن، مخصوصاً چربی ناحیه شکم، به کاهش فشار دیسک‌ها و جلوگیری از التهاب مزمن کمک می‌کند.

۵. تغذیه ضدالتهاب

غذاهایی مانند ماهی چرب (سالمون، تن)، مغزها، سبزیجات سبز و زردچوبه به کاهش التهاب کمک می‌کنند.
در مقابل، قند، فست‌فود و نوشابه روند تحلیل دیسک را تسریع می‌کنند.

6. خواب و استراحت اصولی

خوابیدن روی تشک مناسب (نه خیلی نرم، نه خیلی سفت) و به پهلو با بالش بین زانوها باعث کاهش فشار مهره‌ها می‌شود.
از خوابیدن به شکم یا روی تخت‌های فرو رفته خودداری کنید.

7. پرهیز از استرس و بی‌تحرکی

استرس عضلات را منقبض و جریان خون را کم می‌کند.
ورزش‌های آرامش‌بخش مثل یوگا، پیاده‌روی سبک و تنفس عمیق می‌تونن به حفظ سلامت ستون فقرات کمک کنن.

سوالات متداول درباره فتق دیسک کمر

1. فتق دیسک کمر دقیقاً چیست؟

وقتی لایه‌ی بیرونی دیسک بین مهره‌ها پاره می‌شود و بخش ژله‌ای داخلی روی عصب فشار می‌آورد، به آن فتق دیسک یا بیرون‌زدگی دیسک می‌گویند.

2. آیا فتق دیسک کمر خودبه‌خود خوب می‌شود؟

در بسیاری از موارد خفیف، بدن طی چند هفته تا چند ماه با جذب بخشی از دیسک و کاهش التهاب، خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند؛ به‌شرطی که فرد مراقبت‌های حرکتی و فیزیوتراپی را رعایت کند.

3. چند ماه طول می‌کشد تا فتق دیسک بهبود یابد؟

در فتق‌های خفیف تا متوسط معمولاً بین ۶ تا ۱۲ هفته با فیزیوتراپی و درمان خانگی، درد به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌یابد. موارد شدید ممکن است تا ۶ ماه زمان ببرند.

4. چه ورزش‌هایی برای فتق دیسک مناسب است؟

کشش زانو به سینه، پل باسن، و حرکت گربه–شتر از بهترین تمرین‌ها هستند.
این حرکات فشار روی عصب را کم و عضلات نگهدارنده ستون فقرات را تقویت می‌کنند.

5. آیا پیاده‌روی برای فتق دیسک مفید است؟

بله، پیاده‌روی آرام روزانه جریان خون را افزایش داده و عضلات را فعال می‌کند.
فقط باید از زمین صاف استفاده شود و در صورت درد تیرکشنده، تمرین متوقف شود.

6. کمربند پلاتینر چقدر در درمان فتق دیسک مؤثر است؟

کمربند پلاتینر با فناوری اولتراسوند، مادون‌قرمز و پالس الکتریکی باعث کاهش التهاب، تسکین عضلات و بهبود خون‌رسانی می‌شود و یکی از بهترین ابزارهای درمان خانگی برای بیماران با درد مزمن است.

7. چگونه از بازگشت فتق دیسک جلوگیری کنیم؟

با انجام منظم تمرینات تقویتی، حفظ وزن مناسب، بلند کردن صحیح اجسام و استفاده گاه‌به‌گاه از کمربند حرارتی پلاتینر در فعالیت‌های روزانه می‌توان از عود بیماری پیشگیری کرد.